BRIMA, pionir u istraživanju javnog mnjenja i tržišta u Severnoj Makedoniji, više od trinaest godina redovno sprovodi omnibus istraživanje. Upravo ovi podaci čine osnovu analize posvećene navikama pri kupovini prehrambenih proizvoda i onlajn kupovini za potrebe domaćinstava.
Gde građani nabavljaju namirnice?
Na pitanje „Gde najčešće kupujete namirnice za potrebe domaćinstva?“ (uz mogućnost davanja više odgovora istovremeno), rezultati pokazuju jasan i postojan trend u pravcu diversifikacije mesta kupovine.
Supermarket ostaje dominantan izbor, iako je u 2026. godini zabeležen blagi pad – 91% naspram 92% u 2025. Ipak, iz dugoročnije perspektive rast je očigledan: 2021. godine samo 81% ispitanika navelo je supermarket kao mesto kupovine, 84% u 2023, a 85% u 2024. godini.
Još zanimljivija je dinamika kod drugih formata. Minimarketi i bakalnice beleže visok nivo zastupljenosti u 2026. godini – 66%, u poređenju sa 69% u 2025, ali i dalje znatno više nego u 2024. (49%) i 2023. godini (55%). Otvorene pijace beleže blago smanjenje – 60% u 2026. naspram 64% u 2025, ali ostaju daleko iznad nivoa zabeleženih u 2024. (43%) i 2021. godini (34%). Specijalizovane prodavnice, mesare i pekare, takođe, beleže blagi pad – 48% u 2026. u poređenju sa 51% u 2025, ali je i to značajno više nego 34% u 2024. i 26% u 2023. godini.
Zanimljiv trend primećen je i kod prodajnih mesta za duvanske proizvode – njihova posećenost naglo je porasla u 2026. godini na 20%, naspram 13% u 2025. i svega 7% u 2024. godini. Onlajn kupovina, nakon rasta zabeleženog prethodnih godina, u 2026. stabilizovala se na 4%, nakon pada sa 6% u 2025. i vrhunca od 7% u prethodnom merenju.
Ukupno gledano, podaci za 2026. godinu pokazuju da se trend višekanalne kupovine kod makedonskih potrošača konsoliduje – umesto daljeg rasta svih formata, beleži se stabilizacija. Potrošači su razvili raznovrsne kupovne navike i paralelno koriste različite formate, umesto da se oslanjaju na samo jedan. Pitanje, da li je inflatorni pritisak podstakao ove promene i da li su se navike trajno promenile, ostaje otvoreno za naredne talase istraživanja.
Karakteristično za talase istraživanja iz 2025. i 2026. godine jeste da ispitanici u proseku navode gotovo tri različita prodajna mesta na kojima redovno kupuju namirnice – budući da je pitanje omogućavalo više odgovora istovremeno. To predstavlja značajan napredak u odnosu na 2024. godinu, kada je prosečan broj posećivanih formata iznosio svega 2,2, odnosno nešto više od dve vrste prodavnica po domaćinstvu.
Regionalne razlike u ovoj navici takođe su značajne. Najraznovrsnije kupuju stanovnici Pološkog regiona, koji u proseku posećuju 3,4 različita tipa prodavnica, odmah iza njih slede Skopski (3,3) i Istočni region (3,1).
Kada je reč o pojedinačnim formatima, supermarket je ostao dominantan izbor u svim regionima, ali uz vidljive razlike (slika 1). U 2026. godini, gotovo potpunu zastupljenost beleže Vardarski i Istočni region (po 98%), zatim Pološki (97%) i Skopski (95%). Manja zastupljenost kupovine u supermarketima evidentna je u Severoistočnom (76%) i Pelagonijskom regionu (82%). Važno je napomenuti da, iako Skopski region nije prvi po procentu, apsolutni broj ljudi koji tamo kupuju u supermarketima nesrazmerno je veći nego u ostalim regionima.
Minimarketi i bakalnice, takođe, nisu podjednako zastupljeni širom zemlje. Najveću učestalost poseta beleže Pološki (84%) i Istočni region (77%), dok ih stanovnici Jugozapadnog (57%), Pelagonijskog (58%) i Jugoistočnog regiona (59%) ređe uključuju u svoje kupovne navike.
Značajne regionalne razlike prisutne su i u posećenosti otvorenih i zelenih pijaca. Najveća posećenost registrovana je u Istočnom (71%), Vardarskom (70%), Pološkom (70%) i Skopskom regionu (65%). Nasuprot tome, stanovnici Jugoistočnog (32%), Jugozapadnog (43%) i Pelagonijskog regiona (50%) znatno ređe posećuju otvorene pijace.
Slična polarizacija postoji i kod specijalizovanih prodavnica – pekara, mesara i srodnih objekata. Njihovi najverniji kupci su stanovnici Skopskog (58%) i Pološkog regiona (56%), dok u Jugoistočnom regionu samo 15% ispitanika redovno posećuje ove objekte – što ukazuje na duboke razlike u lokalnim prehrambenim navikama i dostupnosti ovih formata.
Čak 76% ispitanika prati akcije
U sledećem pitanju, ispitanici su se izjašnjavali o tome da li prate popuste i akcije koje promovišu marketi i supermarketi za potrebe domaćinstva.
Podaci pokazuju da je redovno praćenje promocija stabilna navika kod značajnog dela građana, iako uz određene oscilacije tokom godina. U 2023. godini, 28% ispitanika izjavilo je da redovno prati akcije, a taj procenat je naglo porastao na 40% u 2024. godini. U 2025. godini, došlo je do blagog pada na 36%, što je ipak statistički značajno viša vrednost nego 2023. godine. U 2026. godini, redovno praćenje promocija dodatno se smanjuje na oko 35%, ali ostaje na nivou znatno višem od onog zabeleženog na početku posmatranog perioda.
Paralelno s tim, povremeno praćenje promocija beleži stalan rast: od nivoa u 2023. i 2024. godini, na 36% u 2025, da bi dostiglo 41% u 2026. godini. To ukazuje na određeno „prelivanje“ – deo redovnih pratilaca akcija prešao je u kategoriju povremenih, ali ukupan broj onih koji na bilo koji način prate promocije ostaje visok. Kada se obe kategorije spoje, ove godine čak 76% ispitanika prati akcije – redovno ili povremeno.
Broj onih koji uopšte ne prate promocije postepeno se smanjuje: 26% u 2023, 23% u 2024. i 22% u 2025. godini, dok se ove godine zadržava na sličnom nivou od oko 23%. Ova stabilizacija može ukazivati na to da je dostignut određeni segment potrošača koji po navici ili principu ne obraća pažnju na akcije u prodavnicama.
Trend je generalno povezan i sa nalazima iz prethodnog pitanja: građani koji posećuju više različitih formata prodavnica prirodno su više izloženi promotivnim materijalima i lakše prate dostupne popuste.
Posmatrano kroz etničku prizmu, u 2024. godini postojala je jasna razlika – Makedonci su u većem procentu redovno pratili promocije u poređenju sa Albancima (43% naspram 34%). U 2025. ova razlika je praktično nestala – obe grupe izjednačile su se na po 36%, pri čemu je kod Makedonaca zabeležen pad, a kod Albanaca rast redovnog praćenja akcija. U 2026. godini ponovo se uspostavlja mala razlika u korist Makedonaca (35% naspram 32%), ali je ona znatno manja od one registrovane 2024. godine, što ukazuje da se konvergencija između dve grupe u velikoj meri zadržala.
Regionalne razlike u praćenju promocija, takođe, su značajne. Najveći procenat redovnih pratilaca akcija evidentan je u Istočnom (53%), Skopskom (47%) i Jugoistočnom regionu (45%), dok stanovnici Pelagonijskog (13%) i Pološkog regiona (14%) u najmanjoj meri redovno obraćaju pažnju na popuste i akcije u prodavnicama. Ova regionalna polarizacija može se delimično objasniti i razlikama u prihodima – analiza pokazuje da domaćinstva sa nižim mesečnim primanjima češće i disciplinovanije prate promocije, za razliku od onih sa višim životnim standardom, kod kojih je cenovna osetljivost manja.
Zaključak
Analiza petogodišnjeg perioda posmatranja (2021–2026) jasno ukazuje na trajnu transformaciju kupovnih navika makedonskih potrošača. Umesto da se oslanjaju na jedan dominantan format, građani sve više diverzifikuju svoju kupovinu – prosečan broj posećenih tipova prodavnica porastao je sa nešto više od dva u 2024. na gotovo tri u 2025. i 2026. godini. Supermarket ostaje neprikosnoven prvi izbor, ali istovremeno raste i posećenost minimarketima, otvorenim pijacama i specijalizovanim prodavnicama, uz značajne regionalne razlike širom zemlje.
Praćenje promocija i popusta nameće se kao sve prisutnija navika – ukupno tri četvrtine građana u 2026. godini prati akcije redovno ili povremeno, dok samo oko jedne četvrtine uopšte ne obraća pažnju na njih. Prihodi i regionalna pripadnost ostaju ključni faktori koji određuju intenzitet ove navike, pri čemu se građani sa nižim primanjima i stanovnici istočnih regiona pokazuju kao najdisciplinovaniji pratioci popusta. Sve to zajedno potvrđuje zaključak da makedonski potrošač postaje sve informisaniji, cenovno osetljiviji i višekanalan u svojim kupovnim odlukama.
